Auf Wiedersehen

Stampa questo articolo Stampa questo articolo

ss-wachtmaennerDa ‘na quinnəcìnə ‘i juòrnə hèn’arrəvètə ‘i Tadèskə.

Hèn’akkupètə tutt’u pajsə. Jé gùnä fəhèrä də kàməjə, kamiunèttə e carr’armètə, d’a Variàndə nzignə alla Pahummèrä.‘I šquètrə di surdètə màrcənə‘ngondənuazzəjònə d’a matìnä priéstə alla sérä: eins zwei, eins zwei, eins zwei, eins zwei…Spàkkənə ‘a vìjə d’a kiàzzə e d’a Variàndə: sbàttənə ‘i piédə ndärrə tàndə fòrtə ca pùr’i kènə sə nə fùjənə p’a pagúrǝ. Po’,‘mbartə a ménzəjuòrnə, s’accùkkijnə tuttə quandə nd’a kianùrä, sə nguàtrənə k’u fucìhə sop’a spàllə e accuménzənə a grədè:

«Heil Hittler! Heil Hittler !»

«Ca vó krəpè Hittlèrr!» Sbuffə Səmmərìgliə mmiénzə ‘i diéndə. Fènə trəmè h’àrəjä. So’zartə katənazzúnә gàvətə gàvətə, co’ l’uòkkiə kièrə comə ‘u mèrə e li capìllə huciéndə com’u sòhə. ’I krəstəjènə s’arròkkjənə attuòrnə e li guàrdənə comə sə fùssənə Marzəjènə. C’è tutt’u pajsə: guòmmənə e fémmənə, škìttə e marətètə; guagnùnə e guagnunastrə, guagnənéllə e kagliastrə: cə mànghənə suhə kìllə k’hènə jutə alla guärrə. I géndə, mó, hènə truvètə ‘u passatiémbə: mègliə də ‘na partitä ‘i pallónə, guaglió! Pə sbarijè, quannə jé l’órä, hàssənə comə sə tròvənə e sǝ vènǝ a gustijé. «Quandə jé béllə!» Dìcə Pahumméllä ca n’é d’ukkiètə gúnə ki piècə.«Com’u kuhə ‘i za’ Sabbéllä!» Gnùngə škattòsä Sandunéllä; e lu sgangahètə ‘i Rafaniéllə ca jé bruttə com’a nu spavəndàgliə, s’è səndə ‘a bòttə,’a guàrdə stòrtä e la rəpìgliə: «Guòmmənə e buojə d’i pajsə tuójə!» Fuhìcə Bonórə è bənùtə d’u Fungahònə p’assìstə alla parètä. Jllə jé nu viekkijə fascistə e li canòscə buònə ‘i Tadéskə, ‘u sèpə ca so’ ngàmbə e quannə dìcənə sättə, so’ sättə. Jé səkùrə c’a guärrə ‘a vìngənə hórə. «E po’ so’ brèvə: atə vìstə?… Alli guagnùnə ‘i rrəjàhənə caraméllə e ciukkuhètə. P’amòrə ca tahèjə nu pikkə ‘u Tadeskə a mmé mə dènə pùrə angùnä škatuhéttä ‘i càrnä. ‘U kapətènə m’è pəgliètə a kèrə. A hàtə juòrnə haggə cərkètə dujə patènə; non mə rəcurdèvə comə diàvuhə ‘i kiàmənə hórə: haggə fattə sègnə də tutt’i manérə, ma quìllə non mə capəscìjə. Pə fərtùnə k’éggə vutètə h’uòkkəjə ndärrə ed héggə alluškètə nu zarùmməhə k’assəmməglièvə a ‘na patènä. Haggə pəgliètə e n’haggə pruóstə. Quillə m’è guardètə ‘nu múzzәkә stuórtә k’i pǝnnǝhèrǝ arrǝzzètǝ ed è škamètә: «bomba?!»

pk-62130«No, quèha bombә! Ma k’hejә capítә ? Pa-ta-ne! Gnam, gnam! » S’è mìsə a rìrə fòrtə, ‘u fessә :«Ah ah ah… Kartoffel ?… Kartoffel jaa!» Sә n’é trasùtə nda téndä e doppə nu pìkkə m’è purtètə ‘na spurtəllùzzä varrävarrä ‘i patènə. A sérä stessә m’héggə fattə com’a n’órə ‘i nòttə. I patènə tadeskə g’hènə n’atü sapòrə!…’A guärrə ‘a vìngənə hórə, t’u rəpétə n’atä vótə, kumbè, arrəcòrdətə quillə ca tə dìcə Bonórə, gójə, ‘u gòttə ‘i suttiémbrə d’u quarantatré…» Tutt’a ‘na vòtä Sandunéllä s’é mìsə a gramè: «I cambènə! I cambènə!…Ke so’ si’ cambènə?…Sònənə a gròhəjä, k’è succiéssə?» Tuttə quandə hénә gərètә ‘a kèpə ed’hénә vistə ‘a ccəprèvətə ca stèvә currénnə cu’ sakrəstènə appriéssə:

« È finitä!… È finita!…La guèrra è finita!…L’Italia ha firmato l’armistizio, facciamo festa!» È dittә tutt’affannètә ka vèvə alla vùccä. «Ma quèhä festa!…Stàtəvə cittə, non facìmə ‘i mbannacukkə, nonn’u facimə sendə alli Tadeskə, sə nó ‘a féstä na fènə hórə a nujə: ne fènə prəggiuniérə e ghièmə a furnìscə ‘i juónə nuòstə nda angùnü kambə ‘i kungendraméndə nd’a Giarmanəjä! Rəkuglìmənə alla kèsä ruòtəkə ruòtəkə, nonn’i facimə addunè a kissalló!» Dicə don Luiggəjə ‘u miédəkə. Ma i Tadèskə hànə già sapùtə purə hórə ‘a nóvä: hàssənə ‘i fucìhə e currənə mmiénz’a follä. Jéttənə all’arəjä caramellə e ciukkuhètə. Don Luiggəjə sə spurmunéjə: « Non bi pəgliètə! Non bi pəgliètə ca só abbəhənètə!» Ma i krəstəjènə nonn’u séndənə e li guagnunə sə jèttənə nguòllə alli surdètə e li rròbbənə tutt’i caramellə e li ciukkuhètә! Səmmərìgliə currə allu Munəcìbbəjə a pəgliè ‘na bandiérä, arròkkiə ‘i krəstəjènə, sə mìttə a kèpəndéstä e gridə: «Avàndə, pòpəhə!…Vivə l’Italəjä!»’A prəcəssəjònə sə mìttə mmótə; sə séndə nu rùjtə ca pèrə ‘u Rubbəjə quannə ménä ‘a kijnä; i guagnùnə kúrrənə da què e d’allè; ‘i fèmmənə ki guagnəniéllə ‘mbràzzə rìrənə e kiàngənə; i viékkiə s’affàccənə sop’i barcùnə e s’addummànnənə: «K’è succiéssə?…‘U tərramótə?» ‘U putəstè scénnə d’u Munəcibbəjə accumbagnètə d’i guardəjə e di ‘mbieghètə: tre o quattə guagnunàstrə s’u míttənə ‘ngahavícə e lu pòrtənə com’a nu sàndə. ‘A ccəprévətə ellórə dìcə: «Andiamo tutti in chiesa a ringraziare il Signore.» Franz, quillü surdètə bellə chi piacijə tandə, s’è fè kànzə mmienz’a follä , s’ abbəcínə a Pahumméllä ca jé allu cuòstə də Fuhìcə Bonórə e li dónə ‘nu fəjórə k’è scəppètə da‘na gràstə sóp’a ‘na fənéstrə. «Auf Wiedersehen », ‘i dìcə.

Pahumméllä fè ‘a skərnùsá: kijkə huokkiә ndarrә,‘i sìnghə ‘na ménza rəsètə e lu sahútə co’ nu fíhə ‘i vócə: «Grazzəjə, ciàvə!»

‘A nottǝ stessǝ ‘i Tadèskə pàrtənə… e Franz kurrǝ n’ata vótǝ a ghjukè alla guarrǝ.

Marc-Riboud_Vietnam_1975

  

Versione in lingua

Auf Wiedersehen

Da una quindicina di giorni sono arrivati i Tedeschi. Hanno occupato tutto il paese. C’è una fila di camion, camionette e carri armati, dalla Variante alla Palombara. Le squadre di soldati marciano in continuazione dalla mattina presto alla sera.: eins zwei, eins zwei, eins zwei, eins zwei. Attraversano la via della piazza e della Variante: sbattono i piedi a terra così forte che pure i cani se ne fuggono per la paura. Poi, verso mezzogiorno, si radunano tutti quanti nella Pianura, si inquadrano col fucile sulla spalla e incominciano a gridare:

«Heil Hitler! Heil Hitler!»

prttlr«Che possa crepare Hitler!» Sbuffa Smeriglio tra i denti. Fanno tremare l’aria. Certi pezzi di ragazzi alti alti, con gli occhi azzurri come il mare e i capelli lucenti come il sole. Le persone si raggruppano intorno e li guardano come se fossero Marziani. C’è tutto il paese: maschi e femmine, nubili e maritate, bambini e ragazzi; verginelle e giovanotti: ci mancano solo quelli chiamati a far la guerra. La gente, ora, ha trovato il passatempo: più divertente di una partita di pallone! Per svariare, quando è l’ora, lasciano tutto e vanno a godersi lo spettacolo. «Quant’è bello!» Dice Palombella, che ne ha adocchiato uno che le piace. «Come il culo di zia Isabella!» Aggiunge acida Sandonella. E quello sdentato di Ravanello che è brutto come uno spaventapasseri, ferito nell’orgoglio la guarda storta e la ripigla: «Uomini e buoi dei paesi tuoi!»

Felice Bonóra è venuto dal Fungalóne per assistere alla parata. Lui è un vecchio fascista e conosce bene i Tedeschi: lo sa che sono in gamba e che quando dicono sètte, sono sètte. È sicuro che la guerra la vinceranno loro. «E poi, sono bravi: avete visto?…Ai bambini regalano caramelle e cioccolate. Per il fatto che parlo un po’ il Tedesco, a me danno pure qualche scatoletta di carne. Il capitano m’ha preso a benvolere. L’altro giorno gli ho chiesto due patate; non mi ricordavo però come diavolo le chiamano loro: gli ho fatto segno in tutte le maniere, ma quello non mi capiva. Per fortuna che ho girato gli occhi a terra e ho adocchiato un ciottolo che rassomigliava a una patata. L’ho preso e gliel’ho porto. Quello m’ha guardato storto con le sopracciglia aggrottate e ha esclamato: «bomba?!»

«No, quale bomba! Ma che hai capito? Pa-ta-ne: gnam,gnam!»

È sbottato a ridere forte il fesso: «Ah, ah,ah…kartoffel, kartoffel, ja!» È rientrato nella tenda e dopo un po’è ritornato con un cestino colmo di patate. La sera me ne son fatta una scorpacciata!…Le patate tedesche hanno un altro sapore!…La guerra la vincono loro, te lo ripeto un’altra volta compà!..Ricordati quello che ti dico oggi, l’otto settembre del quarantatré…» All’improvviso Sandonella s’è messa a gridare: «Le campane!…Le campane!…Che sono queste campane?…Suònano a gloria!…Ch’è successo?» Tutti quanti hanno girato la testa e hanno visto l’arciprete che stava accorrendo col sagrestano appresso: «È finita!… È finita!…La guerra è finita!…L’Italia ha firmato l’armistizio, facciamo festa!» Ha detto con la bava alla bocca.

truppe italiane in sfilata«Ma quale festa!…Stàtevi zitti, non facciamo gli impalacùculi, non glielo fate sentire ai tedeschi, se no la festa la fanno loro a noi: ci fanno prigionieri e andiamo a finire i nostri giorni in qualche campo di concentramento in Germania!..Su, ritorniamo a casa, quatti quatti, facciamo finta di niente!» Dice don Luigi il medico. Ma i Tedeschi hanno già saputo la notizia pure loro: depongono i fucili e corrono in mezzo alla folla. Lánciano in aria caramelle e cioccolate . Don Luigi si sgola: «Non le prendete! Non le prendete! Sono avvelenate!» Ma le persone non lo ascoltano e i ragazzi si gettano addosso ai soldati e (gli) rubano tutte le caramelle e le cioccolate. Smeriglio corre al Municipio a prendere una bandiera, raggruppa i manifestanti, si mette in testa al gruppo e grida : «Avanti, popolo!…Viva L’Italia!» La processione si mette subito in moto: si sente un rigurgito rumoroso come l’onda del Rubbio che straripa; i ragazzi corrono di qua e di là; le donne coi bambini in braccio ridono e piangono; i vecchi si affacciano alla finestra e chiedono: «Ch’è successo?….Il terremoto?…»; il Podestà scende dal Municipio accompagnato dalle guardie e dagli impiegati: due o tre ragazzotti lo sollevano in aria e se lo mettono a cavalcioni sulle spalle come un santo. L’arciprete allora dice: «Andiamo tutti in chiesa a ringraziare il Signore».

Franz, quel soldato bello che le piaceva tanto, si fa largo in mezzo alla folla, s’avvicina a Palombella che è accanto a Felice Bonóra e le dà una fiore che ha strappato da un vaso sopra a una finestra.

«Auf wiedersehen», le dice sorridendo.

Palombella si avvampa e poi gli sussurra con un filo di voce: «Grazie, ciao!»

La notte stessa i Tedeschi si rimettono in marcia… e Franz corre di nuovo a giocare alla guerra.

 

  

Glossario

 

Auf Wiedersehen : Arrivederci

 

-katənazzúnә : giovani alti e robusti.

sǝ vènǝ a gustijé: vanno a divertirsi;

-alluškètə: Adocchiato

-kànzə: largo

-gràstə: Vaso

-‘mbannacukkə: Babbei

-‘ngahavícə: A cavalcioni

-rùjtə: Rigurgito, rumore

-ruòtəkə ruòtəkə: Quatti quatti, defilati

-škattòsä: Indisponente

-sgangahètə: Sdentato

-sìnghə: Accenna

-spavəndàgliə: Da far spavento

-spurmunéjə: Spolmona, sgola

-varravàrrә: stracolma

-zarùmməhə: Ciottolo

-tannә: allora

 

Commenta

Utilizzando il sito, accetti l'utilizzo dei cookie da parte nostra. Maggiori informazioni

Questo sito utilizza i cookie per fonire la migliore esperienza di navigazione possibile. Continuando a utilizzare questo sito senza modificare le impostazioni dei cookie o clicchi su "Accetta" permetti al loro utilizzo.

Chiudi