‘U vútə

Stampa questo articolo Stampa questo articolo

‘U vútə

So’ già quínnəcə juòrnə ca Giuvànnə jé mahètə c’a frévä fòrtə. Ténə ‘a tússä e sudə pèrə pèrə: non cə bastənə pannə p’u cangè. Don Luiggəjə ‘u miédəkə è díttə ca ténə ‘a brunghítə e la purmunítə:jllə fè də tuttə p’u fè sanè, ma ‘u kèsә jé grèvə e cə vuhérə suhə nu məràkəhə p’u sahuvè. «Nonn’avíssə mèjə jútə a ccídə ‘u puòrchə nd’a mundàgnə»- dicə ‘a məgliérä.- «Cò quillu fríddə ha gh’jútə lavè ‘a chèpə tagliètä alla fundènə, sudètə a comə jérə! Sə mórə, com’hèggiä fè?! C’o’ séjə guagnúnə da créscə!» Chiàngə ‘A povəréllä e sə scèppə ‘i capíllə: non sèpə addó s’è da rəgərè.

« Crèjə jé la féstə də san Frangískə, pəkké nonn’i vèjə a cerchè a gràzzəjä?» Hànə cunzəgliètə ‘i pariéndə.

Comə s’avíssənə allumənètə ‘u cərəviéllə alla crəstəjènə! ‘A sérä stéssä, s’è sciacquètə ‘a faccə, s’è mísə ‘u sciàllə nghèpə ed è gh’jutə alla kiésijä. Jérə già quèsə all’ascúrijə. ‘A víjä jérə kjnə ‘i névə e facíjə nu fríddə ca mànghə ‘i chènə. Appenә é trasútə, s’è fattə ‘a crucə. Non g’érə nəsciunə. È pəgliètə ‘na cannéhä e l’ha gh’jutə appəccəchè a san Frangískə.

«San Frangiskə mijə» – h’a dittə – «Fammíhä ‘a grazzəjä: fè ‘u sanè a Giuvannə , t’u ciàrkə co tuttə ‘u còrə: tə pruméttə ca crèjə tə vénghə accumbagnè skávəzə alla prucəssiònə.» Ha guardètə nvaccə allu sandə e l’ha parútə ca quillə coll’uòkkəjə, nd’a menzahúcə, ha fattə ségnə də sì. «Grazzəjə san Frangískə mijə, grazzəjə, sàrəvä tujä.» Ha basètə ‘i piédə, s’è nghənukkiètə e pó’ ha mannètə n’àtu vèsə ca mènə.É spijètə ed è bístə nu fíhə ‘i hucə ca jssivә addònnə ‘a pòrtə arrəpètə d’a sacrəstijä.

« C’è purə ‘a ccəprévətə, mó vèghə a parlè purə co’ gh’jllə.» È dittə.

È pəgliətə ed è gh’jutə.

foto tratta dal “Dizionario dialettale di Francavilla Sul Sinni” di Luigi Viceconte

Don Carméhə è škandètə quannə h’a bístə. «Ch’è successo, Teresa? Perché sei qui? Giovanni è?…..» H’a ddummannètə cu jètə trattənútə. «Angórə no, ma stè propəjə mahaméndə: jé kiú a quillu munnə c’a quistə. È dittə ‘u miédəkə ca suhə nu məràkəhә ‘u po’ sahuvè.» ‘A ccəprévətə ha gh’jutə vəcinə pa cunzuhè: «Coraggio, Teresa, coraggio!»- h’a dittə – «In questi casi ci vuole fede, e tu ne hai abbastanza, lo so. Vedrai che Dio non ti farà mancare il suo aiuto. Prega, prega molto!»

«Sə jé pə quisse, preghə tuttə ‘i muméndə: nottə e gh’juornə. M’hèggə raccummannètə purə a san Frangískə, mo’ propijә, e l’haggə cәrchètə ‘a grazziä: hàggə purmìsə ca crèjə ‘u vènghә accumbàgnè skàvəzə alla prucəssiònə.»

 «Ma come ti va la testa?! Con questo freddo?! Lo sai che puoi prenderti un malanno?» Ha rәpәgliètә ‘a ccәprévәtә.

«Sə Gesucrístə m’è d’aiutè, vo’ bídə quandä fèdə gàggə nd’a Jllə: kiù ‘u fazzə grannə ‘u sacrəfízzijə e kiù jé cundéndə! E purə san Frangiskə pó susténə mégliə ‘a càvusä.»

« Se è così, anch’io, per quel poco che posso, ti daró il mio aiuto con la preghiera. E non solo io: tutto il paese, domani, innalzerá al Cielo canti e suppliche perché Gesù Cristo, sempre sia lodato, voglia concederti la grazia. Sono sicuro che questo avverrà. Adesso va’, ritorna a casa ad accudire Giovanni che ha bisogno delle tue cure.»

Trəsínə è pəgliètə ‘a mènə d’a ccəprévətə, n’ha basètə e po’ s’è rəcuotə alla chèsa c’u córə càvədə, kjnə ‘i spərànzä.

‘A matinä appriéssə s’è gavuzètə ben priéstə ed è spijètə ‘u ciéhə addonnə ‘a fənéstrèllä: jérə núvəhə e sfəhazzəkèvə ducə ducə. Quannə è stètə nd’u menzəjuòrnə sə n’è gh’jutə suhä suhä, skàvəzə, alla kiésijä. Cammənèvä nd’a névä senza pagúrä e li ggéndə ‘a nguraggiavənə e li mannàvənə bənədəzziúnə. Jéllä ‘i rəngrazzәjèvə ca rísə alla vúccä e li spinә nd’u còrә.

Nd’a kiésijä ‘a ccəpprévətə ‘a stèvə già aspettànnə: quannə h’a bístə ha chiamètə e l’ha díttə :

«Teresa, tu porterai a spalla la statua del santo: mettiti in prima fila perché oggi tu sei il simbolo della fede.»

Trəsínə subbətə è gh’jutə: s’è mísə ‘a sdànghə sop’u muškә e lu sandə è gh’jssútə d’a kiésəjä accumbagnètə d’a bandä.

‘A ccəprévətə è díttə alli crəstəjènə :

« Fedeli, oggi onoriamo San Francesco con piú devozione perché interceda presso Nostro Signore affinché conceda la grazia della guarigione al nostro fratello Giovanni, gravemente ammalato. Uniamo le nostre preghiere a quelle della moglie Teresa che con grande sacrificio testimonia, a piedi nudi, la sua fede in Cristo. Preghiamo.»

resti della Certosa di Francavilla in Sinni

Trəsínä, mbrímä fíhä, purtèvə ‘u sandə tísä tísä e prəghèvə; ‘a ccəprévətə, nnàndə a gh’jéllä, co’ l’uokkiə sbutètə ngiéhə, facíjə ségnə alli crəstəjènə də gavuzè ‘a vòcə. Quannə é rrəvètə sutt’a chèsa d’u mahètə, ‘a prucessiònə s’è fərmètə. ‘I prəghiérə hènə nghianètə ngiéhə kiú fortə. ‘A figliä kiú grànnə ‘i Trəsínə è sciésə abbascə ed è gh’jutə appəkè nu hàzzə ‘i gh’órə mbiéttə a San Frangískə: jérə də Giuvannə. Trəsínə, ellórə, è sfurrètə a chiangə e purə ‘i fémmənə k’i stàvənə allu kuòstə.

Jérә quèsә allü skùrijә,‘a bandä è ttakkètə ‘na bella sunètə e lu sàndə, kiènə kiènə, sə n’è turnètə nd’a kiesijä.

Trəsínə jérə stanchə: i piédə avínə arrəvəndètə gh’unu piézzə ‘i jàccə, nonn’i səndíjə kiú. Tuttə a‘na vótə è cadútə hòngä hòngä ndarrə; ‘i crəstijènə subbətə hanə gavuzètə, ma non cia facíjə a sə réjə all’artä. Ellórə s’hanə misә ngiungèttə e l’hanə purtètə alla chèsa. Hènə cavudiètə ‘na cavudèrə ‘i g’acquä e ciànə fattə mittə ‘i piédə.

Pó, doppə k’i crəstəjènə sə n’hènə jútə, s’è gh’jútə a mittə nd’a nu hiettəciéllə katacuòstə a quillə ‘i Giuvannə.

’A nottə nonn’è dərmútə míkə míkə, tàndə chi duhívənə ‘i piédə e li gammə. Səndíjə ca s’avínə ngravètə angórə kiù assèjə e la matínä non s’è puòstə gavuzè. Pə sopasàrmə s’è buškètə na béllä tùssə k’assədəjèvə e nonn’ì dèvə pècə.

«Suhə quìssə cə manghèvə!» Dəcìvənə ‘i pariéndә, k’hènə chiamètə sùbbətə‘u miédəkə.«Trəsí, ‘i gàmmə t’hajə jukètə! Comə t’è gh’jutə ‘a chèpə də j’ skàvəzə appriéssə a prəcəssiònə?»

H’a sdәhәnghètә don Luìggijə.

«Hèggə fattə ‘u vútə a san Frangískə k’edda fè sanè a Giuvannə mìjə, hàssə ca j’ réstə ciúnghə!» Ha rəspuóstə Trəsínä.

foto tratta dal libro “frammenti di memoria” di Vincenzo Viceconte

«Eh, spərièmə ca Gesucrístə v’à mmànnə bbònə, a te e a Giuvannə. Nonzùhə ‘i gammə t’hèjə jukètə: mò t’hèjə curè purə sa’ frévagliònä e s’acciacchə fòrtə ‘i piéttə. P’u muméndə tə fàzzə dujə nnəzziònə e po’ vədìmə comə vè lu mùnnə.»

H’a dittə ‘u miédəkə grullannə ‘a chèpə. Po’ è raccummannètə alli pariéndə d’a ténə allu càvədə, s’é pəgliètə ‘a bòrzä e sə n’è gh’jùtə.

‘A nottə stéssä a Giuvannə hanə pəgliètə ‘i paparuòccəhə e s’è mbarkètə pə l’atu munnə.

Doppə píkkə tiembə s’è chiamètə purə a Trəsínä.

 

 Glossario

 

foto tratta dal libro “frammenti di memoria” di Vincenzo Viceconte

‘U vútə: Il voto

-non sèpə addó s’è da rəgərè: non sa a chi rivolgersi.

-appəccəkè : accendere

-skávəzə : scalza

-nd’a menzahúcə: nella penombra

-sàrəvä tujä : serva tua

-É spijètə: ha dato un’occhiata

-arrəpètə : socchiusa

-è škandètə : s’é spaventato

-stè propijə mahaméndə: jé kiú a quillu munnə c’a quistə: sta proprio male : ho paura che muoia.

-s’è rəcuotə: è tornata

-sfəhazzəkèvə ducə ducə : (dal cielo) sfilacciava (la neve) dolcemente.

-a sdànghə sop’u muškә: la stanga sulla spalla.

tísä tísä : con fierezza

-sbutètə ngiéhə: rivolti al cielo

appəkè : appendere

-è sfurrètə a chiangə: é scoppiata a piangere

-a sə réjə all’artä: a reggersi in piedi

-s’hanə misә ngiungèttə : l’hanno sorretta

Hènə cavudiètə ‘na cavudèrə ‘i g’acquä : hanno riscaldato un paiolo d’acqua.

-katacuòstə : accanto

-s’avínə ngravètə angórə kiù assèjə: s’erano aggravati ancora di più

-Pə sopasàrmə s’è buškètə ‘na béllä tùssə : per sovrappiù s’è buscata una tosse perniciosa.

c’assədijèvə e nonn’ì dèvə pècə: che l’affliggeva e non le dava pace.

-H’a sdәhәnghètә : l’ha ripresa

-mò t’hèjə curè purə sa’ frévagliònä e s’acciacchə fòrtə ‘i piéttə: adesso dovrai curarti codesta febbrona e codesta bronchite grave.

hanə pəgliètə ‘i paparuòccəhə : é morto

-e s’è mbarkètə pə l’atu munnə: e se n’è andato all’altro mondo

Doppə píkkə tiembə s’è chiamètə purə a Trəsínä : dopo poco tempo é morta anche Teresa.

-I figliə, mò, s’hànə spartútə ‘i pariéndə: i figli adesso se li son divisi i parenti.

-dujə appədúnə: due ciascuno

fil©digiacomo

Commenti

  1. Ernesto Calluori ha detto:

    L’ Autore, utilizza i dati del dialetto abilmente per rappresentare i momenti della festa di San Francesco perchè interceda presso Nostro Signore affinchè conceda la grazia della guarigione a Giovanni e alla moglie Teresa gravemente ammalata. Attraverso i suoni di quel dialetto, si coglie il senso di una storia antica, evocata da una memoria dolce e triste con una puntuale ripartizione di coloriture dialettali. Il “dialetto” rimane la lingua di comunicazione primaria e identitaria delle tradizioni locali a cui l’ amico “poeta dialettale” Filippo Di Giacomo continua a stupirci.

    • Filippo ha detto:

      Caro Ernesto, il tempo non ti ha cambiato,hai sempre il cuore nobile e l’animo gentile. Ti conosco: sei stato sempre così nei miei riguardi, sin da ragazzo. Scrivo in dialetto perché è un linguaggio genuino attraverso cui cerco di far rivivere le situazioni e le persone in modo tale da risvegliare le emozioni sopite dal tempo, e per non dimenticare. A una certa età, è tutto quel che ci resta. Un abbraccio. Filippo

  2. Condivido il commento chiaro e puntuale del carissimo amico Ernestino.
    Dal racconto si evince che il San Francesco al quale “Tresina” con molta devozione chiedeva il miracolo è San Francesco di Sales,perché questo Santo si festeggiava con la banda il 29 gennaio di ogni anno in coincidenza del periodo in cui si ammazzano i maiali.I francavillesi che portano il nome Francesco si chiamano cosi’ proprio per questo Santo,come gli Antonio per devozione a S.Antonio di Padova e non a S.Antonio abate che ricorre il 17 gennaio.
    Da molti anni non si rinnova questa tradizione anche se la statua è allocata nella cappella di S.Antonio,al Timpone.Devo segnalare pero’che nella chiesetta c’e ‘ ospitato da pochi anni anche un altro S.Francesco,il poverello di Assisi,che gode la venerazione degli attuali amministratori comunali professandosi “francescani”.Hanno intitolato in omaggio Santo di Assisi il nuovo parcheggio e aderito alla fondazione ambientale “Sorella Natura” destinando un suolo della scuola materna a “Bosco del Cantico”.Per ogni bambino nato bisognava piantare in albero.Ma ahime’! è stato occupato da un altro edificio scolastico.

    • Filippo ha detto:

      Antonio carissimo, ho sempre apprezzato il tuo modo diretto di dire le cose senza infingimenti. Mi piace come affronti le questioni e, soprattutto, il tuo indagare per vedere cosa c’è dietro l’apparenza, anche sotto il profilo sociale e politico. Sei un amico sincero a cui voglio bene e che stimo. Abbiti i miei più cari e fraterni saluti. A risentirci. Un abbraccio. Filippo

  3. Ernesto Calluori ha detto:

    Il mio commento vuole essere messaggero di gratitudine e univoco per entrambi. La lirica di Filippo – per me che vivo lontano – (ribadisco) riesce a sprigionare insospettate morbidezze di suono e di ritmo, da raggiungere in modo fugace la mia primitiva infanzia. Antonio, dal canto suo, riesce con perfezione a evocare persone e luoghi cari alla mia memoria, rappresentati in un mondo ormai scomparso rispetto a un tempo che aveva una certa valenza. Per tutto ciò, Vi ringrazio e confermo che continuerò a coltivare i miei ricordi.

  4. Giovanni Fortunato ha detto:

    Anche questo bel racconto di Filippo Di Giacomo è molto interessante perchè ci fa capire la mentalità e le credenze che si sono stratificate nel tempo e costituiscono il “bak graund” della nostra formazione culturale e, direi, della caratteristica identitaria della nostra comunità.Paure ancestrali, false credenze accolte nella nostra tradizione, costituiscono senz’altro il retroterrra culturale che ci portiamo dietro. L’esposizione, poi, nel nostro linguaggio, fanno del racconto un pezzo davvero pregevole della nostra memoria storica!

    • Filippo ha detto:

      Caro Giovanni, il tuo commento, sintetico ma molto puntuale, coglie gli elementi essenziali del racconto e ne esalta il significato sociologico e linguistico. Ti ringrazio per il contributo e ti abbraccio caramente. Filippo.

Commenta

Utilizzando il sito, accetti l'utilizzo dei cookie da parte nostra. Maggiori informazioni

Questo sito utilizza i cookie per fonire la migliore esperienza di navigazione possibile. Continuando a utilizzare questo sito senza modificare le impostazioni dei cookie o clicchi su "Accetta" permetti al loro utilizzo.

Chiudi