Filippo Di Giacomo
«Tutúuu… Tutúuu…Tutúuu…: ‘nda kiazzǝ è rrǝvètǝ Frangiskǝ ‘u pannaccèrǝ, è purtètǝ ‘na barrakkǝ kijna kijnǝ ‘i robbǝ: tehǝ, hinǝ, cupartǝ, hǝnzuhǝ, rǝtuortǝ; tǝssutǝ ‘ngǝnǝrèhǝ tuttǝ a prezzǝ spǝcǝjèhǝ: jètǝ, jètǝ femmǝnǝ škittǝ e marǝtètǝ».
«E petrapòmǝcǝ e fierr’i kavuzéttǝ nunn’é purtètǝ?» Addummannǝ sfuttendǝ Dumìnǝkǝ ‘u sbǝtètǝ.
«Ma vètǝ str….»‘I rǝsponnǝ ‘ngazzètǝ Turìnǝ ‘u jàttǝhǝ ka vè ghjttannǝ ‘u bannǝ ‘ndi strittǝhǝ a tuttǝ hórǝ: k’u sohǝ, kiuvénnǝ o nǝvǝkannǝ». Rusinǝ sǝ mittǝ ‘u pannakèpǝ e bè.
«Ellorǝ, quandǝ t’eggia dè pǝ ‘sti sejǝ parigliǝ ‘i ‘hǝnzuhǝ?»
« Dujǝmila lirǝ a parigliǝ: fattǝ ‘u kundǝ».
«Oh, Gesucristǝ mijǝ!…Ej ‘mbacciutǝ? E comǝnné ? Mo’ mǝ nǝ fèjǝ fujǝ pedǝpǝzzǝhannǝ!»
«Rusi’, ‘u kurrédǝ n’haja fè bbuonǝ alla guagnǝnellä, sì o nó?… Ellorǝ, ‘a lirǝ nonn’haja pǝnzè. Tu ‘a canuòscǝsǝ ‘arrobba bbonä, mikǝ si’ ‘na gufanellä ‘gnurandǝ: kissǝ so’ dǝ markǝ: propǝjǝ pǝkké si’ tù, dammǝ diecǝmilalirǝ e nonnǝ parlèmǝ kiù.
«Nonǝ, nonǝ e nonǝ! Tantǝ non t’i donghǝ: s’i mi vuoi dè pǝ cinghǝ…»
« E che? A vèghǝ arrubbè a rrobbǝ, j’? Sǝ t’haja pǝglié, dàmmǝnǝ settǝ e mienzǝ, e bonanottǝ; justǝ pǝ ‘ngǝgnè ‘a jurnètǝ, sǝnó, h’ass’a stè ‘u munnǝ comǝ jé e amicǝ kom’e primǝ».
«’I sôtǝ nonn’i tenghǝ tuttǝ quandǝ, heggia vennǝ primǝ ‘u puorkǝ: mo’ tǝ donghǝ i mienzǝ e lu riestǝ alla férǝ d’ i sandǝ, quannǝ tuòrnǝsǝ all’ata votǝ, vè buonǝ?»
«P’amorǝ i Ddijǝ! Non gǝ só’probblémǝ: a té purǝ tutt’a bbarrakkǝ. Frangiskǝ ‘u pannaccèrǝ ‘i sépǝ trattè i cliendǝ affǝzziunètǝ: mo’dammǝ killǝ ca ghèjǝ».
Rusinǝ strogliǝ ‘u gnudǝ allu makkaturǝ e li mittǝ ‘nda mènǝ ‘i sôtǝ tutt’arrǝpǝkkiètǝ; po’sǝ pigliǝ ‘a rrobbǝ, sahùtǝ ‘u pannaccèrǝ e sǝ nǝ tornǝ alla kèsǝ.
«E che cǝ fè tanda ggendǝ nnandǝ ‘u furniellǝ mijǝ? K’è successǝ?… Fammǝ kurrǝ…Oh, Gesucristǝ mijǝ! Che l’ha pǝgliètǝ allu puorkǝ ca sté strakètǝ com’a nu muortǝ, ‘Ndonijú?»
«Ma’, nonn’u saccǝ: aggǝ jutǝ a pascǝ astummatinǝ e, appénǝ è trasutǝ ‘ndu furniellǝ, é zzuppètǝ ‘ndarrǝ e non s’é muostǝ kiù».
«Ma dǝ mangè é mangètǝ?»
«Avissǝméndǝ! S’é allappètǝ tre kiandǝ ‘i fikǝ a pahéttǝ ‘i don Gǝrònǝmǝ!»
«Pǝ quissǝ ha gusshiètǝ ‘a trippǝ quand’a na vuttǝ! Quissǝ morǝ! M’han’affascǝnètǝ! Oh, mèr’ a mmè: com’eggia fé? com’eggia fè? Mari’, ben’i mammǝ: t’avijǝ akkattètǝ ‘sti dujǝ ‘hǝnzuhǝ a crǝdenzä addó Frangiskǝ ‘u pannaccèrǝ, mo’, sǝ morǝ ‘u puorkǝ, nonn’i pozzǝ paghè kiù: van’i portǝ, van’i zǝnzǝhéjǝ n’ata vôtǝ!»
«Cumma Rusì’, aspettǝ, non tǝ scǝppè , non tǝ dǝspǝrè: mo’ kièmǝ a kumma Giuvannina k’i vidǝ ‘a ffascǝnǝ».
Don Luiggǝjǝ, ‘u miédǝkǝ, ca sǝ trovǝ a passé d’allé, s’addummannǝ: « K’è successǝ?»
«Mǝ stè murennǝ ‘u puorkǝ! ‘U vi’: tenǝ h’uokkiǝ ‘nzǝrrètǝ e non gruffuhèjǝ kiù. Non rǝcanoscǝ manghǝ ‘u suonǝ d’u fǝškettǝ ‘i kannǝ dǝ ‘Ndoniuzzǝ».’I dice Rusinǝ kiangiuhéjannǝ.
«’Ndoniù, pigliǝ ssu fǝškettǝ e suónèhǝ ‘nda rekkiǝ d’u puorkǝ, fammǝ vǝdé». Cumandǝ don Luiggǝjǝ a ‘Ndoniuzzǝ pǝ sǝ sakredǝ.
‘U guagnonǝ sǝ ‘nghǝnukkiǝ ‘ndarrǝ allu hètǝ d’u puorkǝ ed’akkumenzǝ a sunè ‘u fǝškettǝ ducǝ ducǝ. ‘U puorkǝ grull’a rekkiǝ e grèpǝ e kiudǝ h’uokkiǝ appannakkètǝ; Rusinǝ ‘i vattǝ ‘a mènǝ sop’a trippǝ; ‘u ‘nǝmèhǝ fè ‘nu grùffǝhǝ e sullevǝ ‘a kepǝ; ‘u miedǝkǝ, ellorǝ dicǝ:« Quissǝ etafè: gunǝ sonǝ ‘u fǝškettǝ e n’atǝ ‘i padéjǝ’a trippǝ; kiù tardǝciellǝ, po’, ‘i facitǝ dujǝ klistérǝ».
«Dujǝ crǝstérǝ? Ke so’? rrobbǝ da mangè? ‘U cannarutǝ s’è ‘ffahuppètǝ tre kiandǝ ‘i fikǝ ‘a pahettǝ dǝ don Gǝrònǝmǝ; angorǝ è da mangè?»
«Che mangè e mangè! Rusi’, haja mittǝ dujǝ pumbettǝ com’a killǝ ca fèjǝ a ‘Ndoniuzzǝ quannǝ jé ‘mbarazzètǝ, m’hèjǝ capitǝ? E dèhǝ purǝ ‘na quartǝ ‘i guogliǝ ‘i rícǝnǝ».
«Guógliǝ ‘i rícǝnǝ j’ nonnǝ tenghǝ: m’aggia fè dè da kainàtǝmǝ Battistǝ, ‘u frètǝ d’a benarmǝ ‘i marìtǝmǝ, ca jé amicǝ d’i fascistǝ. Mari’, currǝ addó za’’Makuhètǝ e fattǝ ‘mbrǝstè ‘a pumbettǝ e l’uogliǝ ‘i rícǝnǝ, e tornǝ priestǝ».
Don Luiggǝjǝ sǝ nǝ vè.
Doppǝ ‘nu pikkǝ tornǝ Mariä co’ pumbettǝ e guogliǝ ‘i rícǝnǝ. «E mo’ chi na mittǝ ‘a pumbettǝ allu puorkǝ?»
«J’, J’» gridǝ Pǝnnónǝ «J’, ‘i saccǝ mittǝ ‘i pumbettǝ alli puorcǝ, hassètǝ fè a mmé!»
‘Ndraméndǝ, arrivǝ purǝ kumma Giuvanninä. «Che stèjǝ facennǝ?» ‘I gridǝ a Pǝnnonǝ. «Vattìnnǝ d’alló, , nonn’u mahǝtrattè kiù ‘u puorkǝ . Che so’ ssi pumbettǝ? Skungriatinnǝ! Purǝ tu, ‘Ndonijù, furníhǝ ‘i sunè ssu fǝškettǝ: nonn’unsurdiscǝ kiù!». ‘A maghèrä sǝ mittǝ alla rekkiä d’u fruškǝhǝ e lu parlǝ ‘nda hénga sujǝ: « Nik nik nik, sgnaff, sgnuff; psst psst aumm aumm, sbuff; heil heil alalà; skrongǝ sfrangǝ quaqquaraqua; ški!» Com’u viendǝ, ‘u puorkǝ sǝ gàvǝzǝ all’artǝ, sǝ stǝrnékkiǝ e sfurrǝ ‘nu zǝhajónǝ huonghǝ huonghǝ ‘nvacc’i krǝstiènǝ; po’sǝ nǝ jessǝ d’u furniellǝ e sǝ mittǝ a kurrǝ com’a ‘nu pǝndìssǝmǝ pǝ ‘ndu strittǝhǝ co’ kenǝ, gattǝ e guagnunǝ k’i vènǝ appriessǝ; allu krucikkiǝhǝ d’a vijǝ sǝ ‘nfurkiǝ ‘mmienzǝ ‘i gammǝ ‘i Sparagónǝ ka stè k‘a kèp’all’aria e fé la cǝkahéllä a Mariarosä k’u smiccǝ da dretǝ ‘i vitrǝ d’a fǝnestrǝ. Quellä sǝ škatt’i risǝ e sǝ sciähǝ ‘u korǝ sujǝ quannǝ vidǝ ‘u ‘nnammurètǝ a cavallǝ allu majähǝ.
Rusinǝ mo’jé cundendǝ, ha passètǝ ‘u škandakórǝ e pensǝ «a què mǝ ‘hucǝ ‘a férǝ» : s’u puorkǝ non mangǝ kiù fikǝ a pahéttǝ, ad agustǝ po’apparè ‘u débbǝtǝ d ‘u pannaccèrǝ e sǝ po’ mittǝ purǝ anguna h’irä da partǝ‘ndu karusiellǝ.
(FDG)
Glossario
‘U karusiellǝ ‘i Rusinǝ: Il salvadanaio di Rosina
-pedǝpǝzzǝhannǝ! : carica di meraviglia!; -‘nu pǝndìssǝmǝ: un indiavolato;
– Gufanellä : presuntuosa ; – krucikkiǝhǝ: crocicchio, crocevia;
– Arrǝpǝkkiètǝ: stropicciàti; – sǝ ‘nfurkiǝ : s’infila;
– Furniellǝ: stalluccia per maiali; – fé ‘a cǝkahéllä : fa l’occhiolino;
– Zzuppètǝ : caduto (accasciato); – k’u smiccǝ : che lo sbircia;
– Avissǝméndǝ! : A volontà; – karusiellǝ : salvadanaio;
– S’é allappètǝ: S’é lappato (ingurgitato); – sakrédǝ : rendersi conto;
– fikǝ a pahéttǝ: fichi d’india ; – padǝjè: aiutarlo a digerire;
– Gusshiètǝ : gonfiato; – strogliǝ : dipana;
– Vuttǝ : botte; – stǝrnékkiǝ: stiracchia.
– Zǝnzǝhèjǝ : riportaglieli immediatamente;
– non tǝ scǝppè : non lacerarti (la faccia)
-‘nzǝrrètǝ: serrati
– non gruffuhéjǝ kiù: non grufola più
– kiangiuhéjannǝ: piagnucolando
– fǝškettǝ ‘i kannǝ : zùfolo
– appannakkètǝ: appannati
-‘U cannarutǝ : l’ingordo (golosone)
– Skungriatinnǝ!: sparisci! (togliti dai piedi!)
– nonn’unsurdiscǝ : non stordirlo!
– zǝhajónǝ : spruzzo
–«a què mǝ ‘hucǝ ‘a férǝ: Questa (il maiale) é la mia ricchezza!